Achromatopsia

ACHROMATOPSIA (ROD MONOCHROMATISM).

Það sem við sjáum verður að mynd í heilanum. Rafboð berast frá augunum
til heilans og gera okkur kleift að sjá.

Hvernig byggist augað upp?

Hægt er að skipta auganu í þrjá hluta:

• Fremri hluta sem brýtur ljósið sem kemur inn (hornhimna og augasteinn)
• Ljósnæma himnu sem þekur augnbotninn (sjóna)
• Samansafn af taugaþráðum (boðleiðir) sem ganga til heilans (sjóntaugin)

Sjóna.

Sjóna samanstendur af tveimur gerðum af ljósnæmum skynfrumum sem eru kallaðar stafir og keilur.

Stafir eru sérhæfðir til að sjá:

Hluti á hreyfingu.
Í myrkri.
Í svarthvítu.
Grófari hluti
Jaðarsjón.

Keilur er sérhæfðar til að sjá:

Það sem er ekki á hreyfingu.
Í dagsljósi.
Liti.
Smáatriði.
Miðjusjón.

Hvað er achromatopsia?

Þegar keilurnar virka ekki frá fæðingu, er það kallað achromatopsia
Hjá mörgum sem eru með achromatopsiu er hægt að finna erfðafræðilegar útskýringar en hjá flestum er hún tilfallandi.

Hvaða áhrif hefur achromatopsia á sjón barns?

Sjón.

Barnið getur séð óskýrt, sérstaklega miðjusjónsviðið (þar eru fleiri keilur). Þetta getur leitt til erfiðleika við lestur, að bera kennsl á andlit og að sjá smáatriði eða litla hluti.
Þó að miðjusjónin sé óskýr er jaðarsjónin í lagi og barnið á ekki alltaf í vandræðum með að rata eða fara um ókunnugt svæði.
Litasjón getur verið töluvert skert.

Augntinun (Nystagmus).

Augntinun eru ósjálfráðar hreyfingar augnanna og gerir barninu erfitt að festa sjón.

Ljósfælni/glýja.

Barninu getur liðið illa í mikilli birtu og pírt augun, litið undan og/eða tárast.

Hvað er til ráða?

Engin meðferð eða aðgerð getur læknað achromatopsiu. Hins vegar er hægt að hjálpa barninu til að sjá betur:

Gleraugu eða linsur. Stundum þarf gleraugu til að rétta sjónlag. Yfirleitt þarf lituð gler/linsur til að draga úr glýju.
Hattar. Skyggni eða der geta hjálpað til við að draga úr glýju.
Sjónhjálpartæki. Notkun hjálpartækja s.s. stækkunarglerja eða stækkunartækja getur aðstoðað.

Hvað getur þú gert?

Gerðu þér grein fyrir óþægindum sem skapast af glýju. T.d. er hægt að draga úr birtu með dimmer og góðum gardínum sem draga úr áreiti sjónar hjá barninu.
Forðastu að nota gljáandi fleti á t.d. tölvum, töflum, pappír, gólfum og veggjum. Skínandi fletir, snjór og vatn endurkasta ljósi og geta skapað glýju.
Mundu eftir vörn utandyra. Hvetjið barnið til að nota lituð gleraugu (ef slík hafa verið útbúin).
Athugaðu hvernig barnið vinnur nærvinnu. Ef barnið velur að hafa lesefnið nálægt þá á ekki að letja það.
Hugaðu að staðsetningu í kennslustofu. Þegar mögulegt er á að leyfa barninu að sitja nálægt kennara, fjær gluggum sem ekki er dregið fyrir og nálægt töflu og skjá.
Athugaðu að fyrir sum börn þarf að aðlaga og breyta námsefni með því að stækka letur og breyta leturgerð og hugsanlega afhenda afrit af töfluverkefni á pappír.
Hugaðu að hjálpartækjum. Mörgum sjónskertum börnum með achromatopsiu gagnast að nota tæki sem stækka letur og gera þar með lestur minna þreytandi. Hallandi plata getur líka auðveldað barninu að vinna í stuttri fjarlægð og komið þannig í veg fyrir óþægindi vegna lélegrar líkamsstöðu.
Fylgstu með litasjóninni. Vertu meðvitaður um þau vandamál sem geta komið upp þegar barnið á að nota liti þar sem það greinir ekki liti eins og önnur börn.